3 – سیستم های پیش فعال : 

بسیار شبیه سیستم های خشک هستند با این تفاوت که سریع تر از آنها عمل می کند و خساراتهای ناشی از جاری شدن آب و نیز آسیب های مکانیکی به اسپرینکلر را کمتر می کنند . به منظور جلوگیری از آسیب های مکانیکی به سیستم ؛ نشت فشار هوا به وسیله یک منبع به طور اتوماتیک تامین میشود . هنگامی که فشا هوا یکباره تغییر می کند مثلا در صورت شکستن تصادفی لوله ها ؛ منبع تامین هوا می تواند بدون آنکه شیر خروج آب را باز کند علائم اخباری ایجاد کند . شیرهای پیش فعال که عبور آب را به لوله ها هدایت می کنند به وسیله یک سیستم آشکارساز جداگانه عمل می کنند .

آشکارسازها در همان محل قرار دارند و عملکرد آنها مستقل از کار اسپرینکلر است . از آن جایی که دستگاه آشکارساز بیش از کلاهک اسپرینکلر نسبت به گرما حساس است ؛ شیرهای تامین آب زودتر از آنچه در سیستم خشک بیان شد باز می شوند . همچنین ممکن است شیرهای تامین آب به طور دستی کنترل شود . غالبا ؛ هنگامی آژیر به صدا در می آید که شیر باز شده و آب به درون لوله ها جریان یابد . بنابر این ممکن است پیش از آنکه اسپرینکلر به فعالیت در آید به روش های دیگر آتش را خاموش کرده و نیازی به عملکرد اسپرینکلر و خروج آب و در نتیجه آسیب های ناشی از آن نباشد . این سیستم به ویژه در نگهداری و انبار کردن کالاهای گران بهاء بسیار اثر بخش است . 4 – سیستم های تند آبی / سیل آسا : در این سیستم کلاهک اسپرینکلر همواره باز است و شیرهای تامین آب به وسیله یک سیستم آشکارساز عمل می کنند سیستم آشکارساز در همان ناحیه ی اسپرینکلر نصب می شود شیر تامین آب ممکن است به صورت دستی کنترل شود . این سیستم در جایی که نیاز به جریان تند و یکباره آب وجود دارد به کار می رود مانند کارگاههایی که امکان انفجار وجود دارد ؛ محل های حمل و نگهداری نیترو سلولز، کارگاههایی که لاک الکل به کار می برند و ساختمانهایی که مقداری زیاد مواد آتش گیر دارند . همچنین از این سیستم ها در محوطه بیرونی ساختمان مانند پنجره ها، نبش دیوارها ( لبه ی بیرونی ) به کار می رود . این چنین سیستم هایی می تواند ساختمان رادر برابر آتش های ناشی از ساختمانها و مناطق همجوار حفظ کند . این سیستم ها معمولا به صورت دستی کنترل میشود و بیشتر در جایی به کار میرود که ساختمان دارای حفاظت مناسب و یا فاصله ی لازم از دیگر ساختمان ها نیست . یکی از اجزاء مهم در هر اسپرینکلر که بر عملکرد آن و نیز طراحی سیستم لوله کش اثر دارد ؛ روزنه ی اسپرینکلر است . بر پایه ی اندازه ی روزنه نیز میتوان اسپرینکلر ها را تقسیم بندی کرد . بر آورد تعداد اسپرینکلر های مورد نیاز : برای نصب اسپرینکلر لازم است ، قابلیت و ویژگی های مواد موجود در هر محل بر آورد شود . محل های مختلف از نظر استعداد آتش گیری به سه گروه تقسیم میشوند : 1 – فضاهای با خطر کم : محل هایی که دارای مقادیر کم از مواد قابل اشتغال است و انتظار میرود سرعت پیشرفت آتش سوزی احتمالی ، در چنین مکانی نسبتا کند باشد مانند مساجد ، محیط های آموزشی و موزه ها 2 – فضاهایی با خطر متوسط : محل هایی که تا اندازه ا ی مواد آتش گیر دارند و سرعت پیشرفت آتش سوزی احتمالی در چنین مکانی متوسط باشد مانند : نانوایی ها ، رختشورخانه ها ، کنسرو سازی ها ، صنایع لبنی ، آسیابهای غلات ، کارگاههای تولیدی چرم ، صنایع کاغذ ، اسکله ها ، باراندازها ، صنایع لاستیک و کارگاههای چوب 3 – فضاهایی با خطر زیاد : مقدار مواد قابل اشتغال زیاد است . گرد و غبار ، پرز و کرک آتش گیر در محیط وجود دارد و پیشرفت آتش سوزی احتمالی در این چنین مکانی زیاد است . مانند : کارگاههای ریخته گری تحت فشار ، کارگاههای بازیافت لاستیک ، کارگاههای تشک دوزی ، مبلمان و یا تو دوزی خودروها که از فوم پلاستیک استفاده می کنند ، کارگاههای اشباع آسفالت و کارگاههای غوطه وری رنگ . فاصله ی بین دو اسپرینکلر ، بر پایه ی میزان خطر اشتغال محیط تعیین می شود به طوری که در محیط هایی با خطر کم و متوسط حداکثر 15 فوت و در محیط هایی با خطر زیاد 12 فوت باشد . البته بسیاری از متخصصان می گویند که برای اطمینان بیشتر بهتر است هرگز فاصله میان اسپرینکلر بیش از 8 فوت نباشد . زیرا ممکن است به مرور از عملکرد اسپرینکلر کاسته شود . به این نکته نیز باید توجه داشت که هرگاه به هر دلیلی فاصله میان دو اسپرینکلر کمتر از 6 فوت باشد لازم است به منظور Cold Soldering ( سرد شدن بخش گداز پذیر اسپرینکلر به علت پاشش آب اسپرینکلر مجاور است ) که در این صورت در موقع لزوم اسپرینکلر فعال نخواهد شد . موضوع دیگری که باید به آن توجه داشت این است که اسپرینکلرها برای مقابله با آتش سوزی در همان طبقه ای که نصب شده اند طراحی شده اند . بنابر این برای حفظ اثر بخشی اسپرینکلر ها و جلوگیری از گسترش آتش سوزی به طبقات دیگر لازم است با به کار افتادن اسپرینکلر ، همه درها ، پنجره ها و دریچه ها بسته نگه داشته شوند . پس از آنکه تعداد اسپرینکلر ها مشخص شد لازم است قطر لوله های آب نیز معلوم شود . قدرت پوشش هر لوله اصلی عمودی در سیستم اسپرینکلر بر پایه خطرات موجود در محیط تعیین می شود . به طوری که برای خطرات کم و متوسط 52 هزار فوت مربع و برای خطرات زیاد 25 هزار فوت مربع خواهد بود . برای برآورد قطر لوله های افقی دو روش وجود دارد .

1 – جدول تعیین قطر لوله
2 – روش محاسبات هیدرولیک 
معمولا به کارگیری جداول تعیین قطر لوله موجب میشود 

قطر لوله ها بیش از اندازه برآورد شود که به نوبه ی خود موجب افزایش هزینه ها می شود. در عوض این روش نسبت به تغییر خطرات محیطی انعطاف پذیر است .

با استفاده از روش های محاسبات هیدرولیک می توان قطر مورد نیاز لوله را به دقت محاسبه کرد .

این روش اقتصادی تر است .

ولی نسبت به تغییر خطرات محیطی انعطاف ندارد. 

به همین دلیل ، کاربرد این شیوه نیاز به آینده نگری دارد. جداول تعیین قطر بر پایه خطرات محیطی و بیشترین تعداد اسپرینکلر که به لوله متصل هستند قطر لوله ها را پیشنهاد می دهند البته این جداول ارائه شده تنها برای اسپرینکلر هایی با روزنه ی 2 اینچ مناسب هستند برای کاربرد دیگر روزنه ها لازم است روش محاسبات هیدرولیک به کار روند .

جدول تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطرات کم
         sprinklers  maximum               In . pipe can supply
                      3                         1 ¼
                      5                         1 ½
                      10                       2
                      30                       2 ½
                      60                       3
                      100                     3 ½
      Area  Limit  of  52000  sq.FT                             4


جدول : تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطر متوسط

               sprinklers  maximum       In . pipe  can  supply
                           3                      1.¼ 
                           5                       1.½  
                           10                                    2 
                           20                                    2.½                 
                           40                                    3           
                           65                                    3.½
                           100                                   4                            
                           160                                   5 
                           275                                   6          
        Area  Limit  of  52000  sq . RT          8

جدول : تعیین قطر لوله در سیستم اسپرینکلر برای محیط هایی با خطر زیاد

            sprinkiers  maximum       In . pipe  can  supply
                       2                          1.¼                                  
                       5                          1.½                          
                       8                          2                                     
                       15                        2.½                          
                       27                        3                      
                       40                        3.½          
                       55                        4               
                       90                        5      
                       150                      6         
      Area  Limit  of  25000  sq . ft                     8

بررسی و تعویض اسپرینکلر ها : هر گاه اسپرینکلرها در یک محیط مناسب و غیر مخرب به کار برده شوند ممکن است تا 50 سال نیز کارایی داشته باشند . ولی افزون بر مدت کاربرد هر اسپرینکلر عوامل دیگری همچون مواد خورنده در هوای محیط ، نشت ذرات و یا رنگ ، ضربه های مکانیکی ، اضمحلال بخش گداز پذیر و ... بر نیاز به تعویض اسپرینکلر ها موثر هستند . بنابر این لازم است در طی گشت های ایمنی بر سلامت اسپرینکلر ها نظارت کافی بعمل آید . ودر صورت نیاز تعویض شوند . افزون بر آن لازم است در فواصل زمانی 10 سال یکبار نمونه هایی از اسپرینکلرهای نصب شده انتخاب شود و RTi آنها آزموده شود . در صورتی که جواب آزمون مناسب بود نیازی به تعویض نیست . معمولا یک در صد از کل اسپرینکلرها در هر دوره آزمایش میشوند . در هر صورت نمونه های بررسی شده باید تعویض شوند . برخی از مواردی که نمی توان اسپرینکلر به کار برد : -فضای کوچک و بسته ، مانند خودروها -ارتفاع بیش از 15 متر -هنگامی که تجهیزات الکتریکی مد نظر باشند . البته برای حفاظت مبدل ها و دیگر وسایل الکتریکی نفت سوز می توان از افشانه های آب استفاده کرد -کمبود منابع آب

سیستم های افشانه ا ی آب : یک حالت دگرگون یافته از اسپرینکلرها هستند که در برخی ویژگی ها با یکدیگر تفاوت دارند : -اسپرینکلر ها برای حفاظت یک منطقه به کار میروند در صورتی که افشانه ها برای یک موضع ویژه به کار میروند -هر اسپرینکلر به تنهایی در برابر آتش واکنش نشان می دهد و باز میشود در صورتی که افشانه ها به یکباره و با هم به کار می افتند -پخش آب در اسپرینکلر ها به صورت عمودی است و یک ناحیه ی چتر مانند را پوشش خود قرار میدهد ولی افشانه های آب در همه جهات آب را پخش می کنند .


نتیجه گیری: برای تعیین خاموش کنندها برای هر قسمت با توجه به مساحت هر بخش و با در نظر گرفتن اینکه هر دتکتور و خاموش کننده بایستی حداقل مقدار معیینی از فضا را پوشش دهد استفاده شده است لذا جا نمایی کاشفها و سیستم های اطفاء حریق بسیار مهم بنظر میرسد. بررسی های انجام گرفته نشان از آن دارد که مدیریتها باید نسبت به مسائل ایمنی حساس بوده و به همین خاطر نسبت به تجهیز کارگاهها به امکانات اعلام و اطفاء حریق طبق استانداردها و سایر وسائل ایمنی اقدام کافی را مبذول داشته باشند


مراجع و منابع


[1] Brauer R L , safety and health for engineers, new york, van nostrand reinhold,1990 [2] دکتر غلامحسین حلوانی "ایمنی و بهداشت برای مهندسی" انتشارات آثار بسمان , پائیز 1386 [3] Charls H, Fire protection manual for hydrocarbon processing plants, usa, gulf, 1985 [4] Clark willam E, fire fighting-principles & practice, new york , fire engineering co, 1987 [5] hoover Stephan R, fire protection for industry , new york, van nostrand, 1991 [6] Derek james, fire protection handbook, uk , butter north, 1989 [7] Iranian petroleum standards automatic detectors and fire alarm system , ips-e-sf-260, 1993 [8] National fire protection association, fire protection engineering, use, NFPA, 1988 [9] محمد فام ایرج، مهندسی ایمنی،همدان،انتشارات فن آوران،1380 [10] موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران،اجزاء سیستم های اعلام حریق خودکار،استاندارد شماره 3706 ،سال1375 [11] شریف زاده هوشنگ، شیوایی میرحسین، سیستم های اعلام کننده حریق، تهران،سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی تهران،1374 [12] Smith D N, fire safety engineering , uk, gulf, 1989 [13] Rasbash, D.J 1984 Critera for acceptability for use with quantitative approaches to fire safety . fire safety journal, 8,141-158 [14] فرامرز سلطانی ، سیستمهای اعلام واطفاء حریق، پایان نامه،1380

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 16 مهر 1388    | توسط: پرویز امیدی    |    |
نظرات()